Art. 27 ust. 1 ustawy o PIT, czyli tzw. kwota wolna w 2017 roku

Podatki i prawo podatkowe budzą duże zainteresowanie społeczne, co powiązane jest w oczywisty sposób z obciążeniami publicznoprawnymi. W teorii opodatkowania dawno jednak dostrzeżono, że niektóre konstrukcje podatkowe cieszą się większym zainteresowaniem, a inne mniejszym lub znikomym. “Znieczulenie podatkowe” charakteryzuje konstrukcje podatków pośrednich, w tym przede wszystkim podatku VAT. Cenotwórczy podatek VAT, mający ogromne znaczenie dla budżetów gospodarstw domowych jest “obok” dyskusji medialnej, a podatek bezpośredni PIT, w tym element konstrukcji tego podatku – tzw. kwota wolna budzą szczególne zainteresowanie, w tym emocje, które wymykają się spod prostej analizy finansowo – prawnej. Warto jednak nawiązać do wpisu z dnia 30 października 2015 roku, aby przedstawić nowelizację art. 27 ust. 1 ustawy o PIT (PIT – “kwota wolna” w Trybunale Konstytucyjnym).

Istota orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2015 roku dotyczyła tzw. minimum egzystencji, a ściślej – braku mechanizmu korygowania kwoty zmniejszającej podatek, gwarantującej pozostawienie w budżecie domowym podatnika dochodu odpowiadającego minimum egzystencji. Należy wyjaśnić, że problem tzw. kwoty wolnej, a właściwie wspomnianego minimum egzystencji, jest związany z utrzymaniem brzmienia art. 27 ust. 1 ustawy o PIT w niezmienionym kształcie od 2009 roku. Innymi słowy, chodzi o takie ukształtowanie opodatkowania dochodów osobistych, aby podatnicy w wyniku obciążenia podatkiem bezpośrednim, czyli podatkiem od dochodów osobistych nie zostali ze środkami mniejszymi niż statystyczne minimum egzystencji. Nowelizacja art. 27 ustawy o PIT przewiduje mechanizm weryfikacji sprowadzający się do zobowiązania ministra właściwego do finansów publicznych, aby do 15 września roku poprzedzającego rok podatkowy przedstawiał Radzie Ministrów informację w tym zakresie, przy uwzględnieniu danych dla jednoosobowego gospodarstwa domowego Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Nie wchodząc w szczegóły dotyczące ustalenia koszyka dóbr szacunki dotyczące wspomnianego minimum oscylują w granicach 500,00 PLN – 600,00 PLN w skali miesiąca, a więc przyjmując w uproszczeniu kwotę 550,00 zł uzyskujemy kwotę 6.600,00 PLN.

Wspomniane wyżej zagadnienie minimum egzystencji należy jednak odróżnić od minimum socjalnego. Wysokości dochodu, który oznacza “pewien” minimalny poziom dochodu pozwalający jednak korzystać z usług innych niż związane z biologicznym przetrwaniem. Problemem jest nie tylko ustalenie wysokości wspomnianego minimum, ale również wkomponowanie tego minimum do konstrukcji podatku dochodowego od osób fizycznych.

W “nowym” art. 27 ust. 1 ustawy o PIT przyjęto trzy dodatkowe kwoty, które mają stanowić punkt odniesienia: 11.000,00 PLN, 85.528,00 PLN oraz 127.000,00 PLN.  “Dodatkowy” dochód powyżej przyjętego minimum egzystencji (4.400,oo PLN) będzie obciążony w stopniu minimalnym, w tym sensie, że stopa opodatkowania rozumiana jako realne obciążenie kształtować się będzie na poziomie nie większym niż 13,0 proc. Może zatem przyjąć, że zastosowany mechanizm ma charakter degresji podatkowej.

“Dotychczasowy” pierwszy próg podatkowy wyznaczony kwotą 85.528,00 PLN pozostaje na dotychczasowych zasadach. Innymi słowy, stopa podatkowa nie przekroczy poziomu 17,3 proc. Wzrost obciążenia z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczyć będzie dochodów powyżej tzw. pierwszego progu, aczkolwiek obiektywnie należy podkreślić, że wzrost obciążenia będzie relatywnie niewielki. Innymi słowy, w przedziale dochodów do 127.000,00 PLN realny wzrost obciążenia nie będzie większy niż 2,0 proc. i wraz ze wzrostem dochodów będzie relatywnie maleć (kwotą absolutną jest w tym przypadku oczywiście 556,02 PLN).

Abstrahując od dyskusji medialnej związanej z kwotą wolną warto podkreślić, że przedstawiony mechanizm związany jest z wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2015 roku, sygn. akt K 21/14. Wytyczne wynikające ze wspomnianego orzeczenia są – poprzez mechanizm weryfikacji – zachowane, aczkolwiek można postulować, aby w przyszłości rozważyć wprowadzenie mechanizmu korygowania, który automatyzowałby działania nowelizacyjne wobec nie tylko tzw. kwoty wolnej powiązanej z minimum egzystencji, co również wobec wyznaczonych progów 11.000,00 PLN, 85.528,00 PLN oraz 127.000,00 PLN. Należy przypuszczać, że sprawa kwoty wolnej będzie przedmiotem dyskusji w roku 2017. Jest to bowiem temat, który od kilkunastu lat czeka na rozwiązanie wykraczające poza problem minimum egzystencji. Treść ustawy z dnia 29 listopada 2016 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1926 w linku.