C-276/14 – jednostka budżetowa a podatnik VAT

Jeszcze nie tak dawno zastanawialiśmy się nad stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Gmina i jednostki organizacyjne Gminy a status podatnika VAT –  a od 29 września 2015 roku przewidywania stały się faktem. Trybunał w sprawie pod sygn. C-276/14 przyjął, że gminne jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego, nie mogą być uznane za podatników podatku od wartości dodanej, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie. Ostatecznie dwudziestoletnia praktyka stosowania konstrukcji VAT w jednostkach samorządu terytorialnego odchodzi w zapomnienie.

Oczywiście zmiana nie będzie ani natychmiastowa, ani szokująca. Można było spodziewać się takiego stanowiska TSUE. Wcześniej już, bo w uchwale z dnia 24 czerwca 2013 roku, sygn. akt I FPS 1/13 Naczelny Sąd Administracyjny zajął podobne stanowisko. Rzecz jednak w tym, iż po wspomnianej uchwale pojawiały się głosy krytyczne, podważające pogląd zaprezentowany przez NSA. Nie do końca z uchwałą radziło sobie również Ministerstwo Finansów. Wydawane komunikaty bardziej śmieszyły niż wprowadzały konstruktywne rozwiązania. Było się czego obawiać i trzeba było w trybie pilnym przygotować rozwiązania umożliwiające jednostkom samorządu terytorialnego wybrnięcie z sytuacji.

Warto zwrócić uwagę, czego orzeczenie w istocie dotyczyło. Trybunał bowiem nie poważał prowadzenia przez jednostki budżetowe działalności gospodarczej. Było to poza sporem. Innymi słowy, Trybunał rozważał zagadnienie “samodzielności” prowadzenia przez jednostki budżetowe działalności gospodarczej. Podkreślono, że rozstrzygnięcie zależy od odpowiedzi na pytanie, czy w ramach prowadzenia tej działalności jest ona podporządkowana gminie, do której należy. Trybunał zauważył, że w Polsce jednostki budżetowe nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z rzeczoną działalnością, ponieważ nie dysponują własnym majątkiem, nie osiągają własnych dochodów i nie ponoszą kosztów dotyczących takiej działalności, bowiem uzyskane dochody są wpłacane do budżetu (…), a wydatki są pokrywane bezpośrednio z tego budżetu. Podkreślono zatem finansowanie brutto.

Skutki wyroku TSUE czy wcześniejszej uchwały NSA są bardzo daleko idące dla jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Do tej pory podatek VAT rozliczany był (i jest) zarówno przez j.s.t., jak również jednostki budżetowe tych j.s.t. Innymi słowy, jednostki budżetowe było odrębnymi podatnikami od j.s.t., które oczywiście również podatnikami VAT były i są. Aktualnie taki sposób rozliczenia VAT uznać należy za nieprawidłowy, a więc pojawia się pytanie o konieczność korygowania wszelkich rozliczeń do 5 lat wstecz. Nie ulega wątpliwości, że Ministerstwo Finansów musi w tej sprawie zająć konstruktywne stanowisko. Trudno bowiem wyobrazić sobie, aby j.s.t. korygowały rozliczenia, które przez lata były uważane za prawidłowe.