Ceny transferowe 2018 – powiązany, powiązani, powiązane…

W ostatnim wpisie Ceny transferowe 2018, czyli dokumentowanie tzw. rynkowości transakcji z podmiotem powiązanym wspominaliśmy o obowiązku wykazywania rynkowości transakcji lub innych zdarzeń między podmiotami powiązanymi. Kluczowe z punktu widzenia identyfikacji obowiązku dokumentacyjnego pozostaje oczywiście wyjaśnienie pojęć: “podmioty powiązane”, “podmiot powiązany” czy wprost – “powiązanie”. Uznanie podmiotu za powiązany jest wstępem do dalszej analizy wspominanego obowiązku dokumentacyjnego, w tym progów wartościowych transakcji i limitów rachunkowych, o których szerzej na portalu powiazane.pl w artykule Progi rachunkowe w dokumentacji cen transferowych.

W międzynarodowym prawie podatkowym pojęcie „przedsiębiorstwa powiązanego” oznacza przedsiębiorstwo, które spełnia przesłanki zawarte w art. 9 ust. 1 lit. a i b MK – OECD. Pojęcie to jest zbieżne z tym, co polski ustawodawca zawarł w przepisach ustawy o PIT oraz ustawy o CIT pod pojęciem „podmiotu powiązanego”. W świetle polskich przepisów podatkowych za „podmiot powiązany” należy uznać osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, będącą podmiotem krajowym (posiada miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Polski), który bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu podmiotem zagranicznym lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego podmiotu, albo podmiotem zagranicznym (posiada miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd poza terytorium Polski), który bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu podmiotem krajowym lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego podmiotu krajowego, albo równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym lub w ich kontroli albo posiada udział w kapitale tych podmiotów.

Wykazanie powiązań kapitałowych, polegających na posiadaniu minimalnego  25-procentowego udziału w kapitale innego podmiotu, zwykle nie stanowi trudności. Obok powiązań kapitałowych ustawodawca wymienia jednak powiązania, które nie mają charakteru kapitałowego. Co więcej, regulacje prawne w zakresie cen transferowych nie ograniczają powiązań niekapitałowch jedynie do powiązań organizacyjnych (udział w zarządzaniu lub kontroli). W relacjach z podmiotami krajowymi, mogą występować również powiązania o charakterze rodzinnym (pokrewieństwo, powinowactwo do drugiego stopnia), powiązania wynikające ze stosunku pracy lub majątkowe, które również stanowią podstawę do dalszej analizy z zakresie dokumentowania rynkowości cen.

Od 1 stycznia 2018 r. żaden z wyżej wymienionych rodzajów powiązań nie zostanie rozpoznany w odniesieniu do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Zostały one wyłączone z pojęcia podmiotów powiązanych. Więcej szczegółów na temat wyłączeń z obowiązku dokumentacyjnego w artykule Podmioty wyłączone z obowiązku posiadania dokumentacji cen transferowych. Zmiany w obrębie cen transferowych zaszły także w odniesieniu do podatkowych grup kapitałowych (PGK). Wraz z 2018 r. świadczenia dokonywane pomiędzy spółkami tworzącymi PGK stały się potencjalnym przedmiotem kontroli organów podatkowym w zakresie rynkowości. Oznacza to, że uchylenie art. 11 ust. 8 ustawy o CIT skutkuje obowiązkiem określania przez PGK dochodu i podatku należnego bez uwzględniania powiązań między spółkami. Organ ma prawo do oszacowania dochodu w przypadku, gdy nie zostanie on wykazany lub zostanie wykazany w wartości niższej od tych, które należałby oczekiwać gdyby takie powiązania nie występowały. Spółki powinny zabezpieczyć swój interes sporządzając uproszczoną dokumentację podatkową.

Rok 2018 r. przyniósł już nawet pierwsze, ciekawe rozstrzygnięcia w krajowym orzecznictwie sądów i organów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (I SA/Sz 902/17) oraz Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (0115-KDIT2-3.4010.115.2017.1.JG ) zgodnie stwierdzili, że osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej może być uznana za „podmiot powiązany”. Oba organy swoją decyzję opierały na wykładni językowej, celowościowej i systemowej artykułu 9a i art. 11 ustawy o CIT, z którego nie wynika wprost, że osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą nie może być drugą stroną  transakcji.  Mimo uznania osoby fizycznej za „podmiot powiązany” to sp. z o.o. będąca drugą stroną transakcji, jest zobowiązana do sporządzenia dokumentacji podatkowej. Wynika to wyraźnie z art. 25a ustawy o PIT, który nakłada obowiązek przygotowania stosownej dokumentacji jedynie na osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą lub działy specjalne produkcji rolnej.

Podsumowując, podmioty dokonujące między sobą transakcji lub innych zdarzeń powinny szerzej zapoznać się z definicją „podmiotu powiązanego” ze względu na jej decydujący wpływ na rozpoznanie obowiązku sporządzenia dokumentacji cen transferowych. Powiązania występujące między osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi niemającymi osobowości prawnej mogą mieć charakter kapitałowy lub niekapitałowy tzn. organizacyjny, rodzinny, wynikający ze stosunku pracy lub majątkowy. Nowy rok przyniósł kilka istotnych zmian, co tym niemniej zmusza podatników do głębszego rozważenia przesłanek kwalifikujących podmioty jako powiązane.