Dz. U. z 2016 roku, poz. 846, czyli Dział IIIa pn. Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania

Minęły trzy miesiące od naszego ostatniego wpisu w sprawie tzw. ogólnej klauzuli – Ogólna klauzula o unikaniu podwójnego opodatkowania – projekt w nowej, starej odsłonie… W dniu 14 czerwca 2016 roku została opublikowana ustawa z dnia 13 maja 2016 roku o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw. Tytuł ustawy może być mylący, ponieważ sugeruje zmiany w odniesieniu do kilku aktów prawnych. W rzeczywistości chodzi jednak przede wszystkim o wprowadzenie norm kompetencyjnych związanych z tzw. przeciwdziałaniem unikaniu opodatkowania. Nowelizacja prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi czy ustawy o podatku od towarów i usług ma charakter towarzyszący.

Uprzednie uwagi uznać należy za aktualne. Ustawodawca wprowadza do systemu podatkowego legalną definicję unikania opodatkowania: Czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli sposób działania był sztucznyWydaje się, że owa “sztuczność” powiązana z kierunkowym działaniem będzie wyzwaniem dla praktyki orzeczniczej. Nie należy jednak zapominać o aspekcie porównawczym, a więc następstwach stwierdzenia, że w danych okolicznościach doszło do unikania opodatkowania. Skutki podatkowe będą bowiem właściwe dla czynności odpowiedniej lub braku dokonania czynności. W pierwszym przypadku też nie będzie łatwo organom podatkowym, ponieważ mają być to jednak czynności hipotetyczne, związane z przesłanką… rozsądku.

Warto pamiętać, że w ramach okoliczności wyłączających zastosowanie konstrukcji unikania opodatkowania znalazł się limit kwotowy (100.000,00 zł) oraz opinia zabezpieczająca, o której przyjdzie jeszcze zapewne wspomnieć w osobnym komentarzu. Warte odnotowania jest, że analizowana konstrukcja nie ma zastosowania do podatku od towarów i usług (art. 3 ustawy wprowadza tzw. nadużycie prawa) oraz jeżeli zastosowanie innych przepisów prawa podatkowego pozwala na przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Ostatnia okoliczność jest dość ogólna, ale i nie można wykluczyć, że w przyszłości będzie przez podatników wykorzystywana. Są bowiem w przepisach prawa podatkowego konstrukcje, które mogą być uznane za wspomniane “inne przepisy”. Wystarczy podkreślić normy kompetencyjne wynikające z ordynacji podatkowej.

Mało wspomina się o odrębności procesowej, a przecież w ustawie wprost przewidziano postępowanie podatkowe w przypadku unikania opodatkowania. Wydaje się, że wprowadzono odrębne albo szczególne postępowanie podatkowe “przejmowane” przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Jakkolwiek wszczęcie lub przejęcie postępowania wiąże się z możliwością stwierdzenia unikania opodatkowania, to jednak przepis nie stanowi o uznaniu administracyjnym. Minister Finansów będzie zobligowany przejąć takie postępowanie, co jest o tyle niejednoznaczne, że w ramach każdego postępowania podatkowego (właściwego) taka możliwość może mieć miejsce (oczywiście pomijam w tym zakresie okoliczności w ogóle wyłączające zastosowanie art. 119a par. 1 o.p.). W przyszłości osobnego komentarza wymagać będzie Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania. Jest ona bowiem elementem postępowania o dość dużym znaczeniu opiniodawczym.

Dla porządku podkreślenia wymaga, że ustawa z dnia 13 maja 2016 roku wchodzi w życie zasadniczo 15 lipca br.