Faktura w kodeksie karnym, czyli projekt nowelizacji k.k.

W ramach szeroko rozumianego uszczelniania systemu podatkowego warto zwrócić uwagę na projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Planowana nowelizacja k.k. zawiera nie tylko definicję faktury, lecz również nowe czyny zabronione związane z fakturą. Innymi słowy, obok “dokumentu” (art. 115 par. 14 k.k.) w kodeksie karnym ma zostać wyodrębnione pojęcie “faktury” (art. 115 par. 14a k.k.), które ma służyć typizacji nowych czynów zabronionych: Fakturą jest dokument wystawiony w formie papierowej lub wystawiony i otrzymany w dowolnym formacie elektronicznym, zawierający dane wymagane ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710, 846 i 960) oraz przepisami wydanymi na jej podstawie. 

Na uwagę zasługują projektowane art. 270a k.k., art. 271a k.k. oraz art. 277a – 277d k.k., przy czym o ile art. 270a k.k. stanowi swoiste odwzorowanie art. 270 k.k., o tyle art. 271a k.k., jak również art. 277a – 277d k.k. stanowią jednak nowość w k.k. Należy również podkreślić, że projektowane czyny zabronione znajdą się w k.k. a nie w k.k.s., co może stanowić wyzwanie dla stosowania przepisów karnych i karnych skarbowych łącznie (por. zbieg idealny z art. 8 par. 1 k.k.s.).

Pozostawiając jednak na uboczu problem relacji k.k. i k.k.s. warto zauważyć, że art. 270a k.k. ma w zamyśle ustawodawcy określać przestępstwo pospolite fałszerstwa faktury (podrobienia lub przerobienia): Kto, w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę w zakresie okoliczności mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej albo takiej faktury jako autentycznej używa (…). W tym zakresie aktualny pozostanie dorobek orzeczniczy właściwy dla art. 270 k.k., który dotyczy dokumentu, aczkolwiek zastosowanie tego przepisu będzie wymagało dodatkowo poczynienia ustaleń owego “zakresu okoliczności”. Warto również zwrócić uwagę na art. 270a par. 2 k.k.: Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 podrabia lub przerabia fakturę lub faktury, dotyczące towarów lub usług, których wartość lub łączna wartość jest wielka, lub takiej faktury lub faktur używa, albo z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu (…). Okoliczność uczynienia z procederu fałszerstwa faktury “stałego źródła dochodów” czyni z przestępstwa zbrodnię.

W art. 271a k.k. ma się znaleźć tzw. fałszerstwo intelektualne związane z wystawieniem faktury:  Kto wystawia fakturę lub faktury, dotyczące towarów lub usług, których wartość lub łączna wartość jest znaczna, podając w niej nieprawdę co do okoliczności mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub takiej faktury lub faktur używa (…). Nie jest to jednak proste odwzorowanie art. 271 k.k., które dotyczyło funkcjonariusza publicznego lub “innej osoby uprawnionej”. W art. 271a k.k. nie będzie ograniczeń indywidualizujących sprawcę, co uczyni szczególnie istotnym wyjaśnienie czynności sprawczej “wystawienia”. Analogicznie do ww. art. 270a par. 2 k.k. także w art. 271a par. 2 k.k. planuje się wprowadzić czyn zabroniony kwalifikowany (zbrodnię):  Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 wystawia fakturę lub faktury, dotyczące towarów lub usług, których wartość lub łączna wartość jest wielka, lub takiej faktury lub faktur używa albo z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu (…).

Jeszcze inaczej należy analizować art. 277a k.k.:  Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 270a § 1 albo art. 271a § 1 w stosunku do faktury lub faktur, dotyczących towarów lub usług, których wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości (…). Przypominając, że mienie wielkiej wartości (art. 115 par. 6), to mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 1 000 000 złotych, warto pamiętać, że swoistym progiem istotności czyniono 5.000.000 zł. Przewidziano karę pozbawienia wolności nie krótszą nić 5 lat albo nawet karę 25 lat pozbawienia wolności.

W ramach zaostrzenia sankcji karnych warto dodać, że w art. 277b określono górny limit liczby stawek dziennych w ramach kary grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności do 3.000. Ponadto w projektowanym art. 277c uregulowano zasady nadzwyczajnego złagodzenia kary oraz odstąpienia od wymierzenia kary sprawcą wspomnianych czynów zabronionych.

Nie wnikając w szczegóły dotyczące ustawowego zagrożenia karą wymienionych wyżej przestępstw wydaje się, że podstawową wątpliwość stanowi zarówno przyjęta technika legislacyjna – wyodrębnienie z zakresu przedmiotowego dokumentu pojęcia faktury, jak również umiejscowienie wspominanych czynów zabronionych w k.k. Tymczasem w k.k.s. znajduje się “nieszczęśliwy” dość art. 62 k.k.s. dotyczący faktur, który i tak był często stosowany łącznie (w zbiegu) z art. 270 k.k. lub 271 k.k.