Finanse publiczne w ujęciu prywatnym, czyli prywatne finanse publiczne

Zjawiska finansowe w sektorze finansów publicznych, czyli procesy gromadzenia i wydatkowania środków publicznych kształtują finanse publiczne. Teoretycznie relatywnie łatwo oddzielić sektor finansów publicznych od tzw. finansów prywatnych. Abstrahując bowiem od ustalenia chwili przejścia środków z funduszy prywatnych do publicznych oraz publicznych do prywatnych, o charakterze środków (w sensie własnościowym) decyduje status podmiotu dysponującego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 września 2007 roku, sygn. akt V SA/Wa 495/07). Czym bardziej szczegółowo zaczniemy jednak analizować problem “styku” finansów publicznych oraz finansów prywatnych, tym szybciej dostrzeżemy coraz więcej wątpliwości natury podstawowej. W tym kontekście zastanawia nowa praktyka finansowych organów dochodzeniowych bazująca na założeniu, iż uszczerbek w dochodzie publicznym jest szkodą w znaczeniu prywatnoprawnym…

Zauważmy, że gromadzenie i wydatkowanie środków publicznych doczekało się bardzo szczegółowych, rozbudowanych regulacji. Dochody publiczne, w tym przede wszystkim daniny publiczne stanowiące zobowiązania publicznoprawne egzekwowane są przy wykorzystaniu przepisów ordynacji podatkowej oraz procedury egzekucyjnej w administracji. Z kolej wydatkowanie środków ujęte jest w ramy zamówień publicznych lub innych przepisów (przede wszystkim ustawy o finansach publicznych), które ustalają zasady dokonywania takich wydatków. Co się jednak dzieje, gdy ktoś nie zapłaci np. podatku albo nieprawidłowo wykorzysta środki przekazane mu na realizację zadania publicznego?

Teoretycznie odpowiedź na tak postawione pytania wydaje się oczywista. Odpowiednie organy wszczynają postępowania o charakterze administracyjnym (kontrole podatkowe, postępowania kontrolne, postępowania podatkowe i postępowania egzekucyjne) i dążą do wyegzekwowania należności publicznoprawnej. Okazuje się jednak, iż jednostki sektora finansów publicznych zaczynają wykorzystywać inne instrumenty prawne, właściwe dla finansów prywatnych. Niezapłacony podatek, to już nie tylko zaległość podatkowa, to szkoda Skarbu Państwa. Nieprawidłowe wydatkowanie środków publicznych to już nie tylko podstawa domagania się zwrotu środków, ale budowania roszczeń odszkodowawczych bazujących na dyscyplinie finansów publicznych. Jakkolwiek wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2014 roku, sygn. akt II CSK 48/14 trochę zatamował wspomniane zapędy: Dbanie o stan finansów publicznych nie daje prawa wytaczania roszczeń cywilnoprawnych przeciwko prywatnemu przedsiębiorcy, to dostrzec należy nowe spojrzenie na ochronę interesów Skarbu Państwa a docelowo innych jednostek sektora finansów publicznych.

Powyższej przedstawiony wątek bez wątpienia będzie w zakresie naszych zainteresowań. O sygnałach nt. wykorzystywania instrumentów prywatnoprawnych przez sektor finansów publicznych będziemy informować na bieżąco. W chwili obecnej czeka na rozstrzygnięcie sprawa orzeczenia nawiązki w sprawie karnej za niezapłacony podatek. Dzieje się.