Fruit of poisonous tree – bis

W czerwcu 2015 roku pisaliśmy o koncepcji “owoców zatrutego drzewa” (Fruit of poisonous tree, czyli o zatrutych dowodach słów kilka), zwracając uwagę na wątpliwości, które towarzyszą “nowemu” art. 168a k.p.k. Jakkolwiek część zastrzeżeń, co do niebezpieczeństwa zbyt szerokiego stosowania wspomnianej reguły dowodowej nie budziła wątpliwości, to jednak obecnie toczy się debata o zupełnym “odwróceniu” art. 168a k.p.k. Medialne doniesienia o projektach nowelizacji k.p.k. w zakresie art. 168a k.p.k. zmuszają jednak do pewnej refleksji.

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 168a k.p.k.:  Niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego do celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 par. 1 Kodeksu karnego. Zastrzeżenia dotyczące wspomnianego postanowienia związane były przede wszystkim z koniecznością badania celu pozyskania dowodu. Nie zawsze tego typu zachowania są jednoznaczne, w tym cel ich podejmowania. Przykładem wręcz akademickim uczyniono nagrywanie telefonicznych rozmów biznesowych.

Inaczej rzecz biorąc podkreślić należy, że idea art. 168a k.p.k. sprowadza się do wyłączenia z materiału dowodowego dowodów pozyskanych np. w wyniku prowokacji. Nie powinno być bowiem tak, iż wywołuje się postępowanie, zachowanie wypełniające znamiona czynu zabronionego. Nie powinno się inicjować zachowań, które w następstwie takich działań staną się przedmiotem oceny pod kątem odpowiedzialności karnej lub karnej skarbowej.

Aktualnie dyskusja dotyczy następującego brzmienia art. 168a k.p.k. (projekt): Dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 pkt 1 Kodeksu karnego, chyba że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych, w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności. Jest to regulacja “odwracająca” istotę art. 168a k.p.k. Zamieniono bowiem regułę “zasadniczo nie wolno” na “zasadniczo wolno”. Innymi słowy, może się okazać, że praktyka sądowa doprowadzi do sytuacji, w której wszelkie wątpliwości, co do możliwości wykorzystania dowodu rozstrzygać się będzie na korzyść ich dopuszczenia.

Warto z dużym pragmatyzmem przemyśleć, jaki ma być ostateczny kształt koncepcji “owoców zatrutego drzewa” w postępowaniu karnym. Jest to bowiem nie tyle reguła kodeksowa, co systemowa, przyjmowana przez doktrynę oraz orzecznictwo. Nie chodzi zatem o “jakiś przepis” k.p.k., lecz o jedną z podstawowych reguł postępowania dowodowego.