In dubio pro tributario – zasada interpretacyjna (wątpliwości na korzyść podatnika)

Od pewnego czasu w mediach pojawia się informacja o inicjatywie dotyczącej ordynacji podatkowej, a ściślej – wprowadzenia zasady interpretacyjnej sprowadzającej się do dyrektywy rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść podatnika. Warto przyjrzeć się wspomnianemu zagadnieniu, które zaczyna “równoważyć” debatę o klauzuli obejścia przepisów prawa podatkowego. Sprawa jest bardzo ciekawa. Zacznijmy jednak od cytatu:

“(…) zasada in dubio pro tributario, będąca regułą wykładni funkcjonalnej dotyczącą regulacji podatkowych, mającą podstawę konstytucyjną, nakazuje – w przypadku nieusuwalnej wieloznaczności przepisu prawnego – odtworzyć z niego normę prawną, która uwzględnia interes podatnika. Niejasne regulacje podatkowe nie mogą być interpretowane na niekorzyść podatnika”.

Nie jest to fragment uzasadnienia inicjatywy ustawodawczej; nie jest to fragment publikacji naukowej z zakresu podatków i prawa podatkowego, nie jest to wreszcie fragment wykładu z prawa konstytucyjnego. Innymi słowy, powyższy cytat nie jest odzwierciedleniem dążeń doktryny prawa podatkowego i prawa konstytucyjnego.

Ciekawostka. Powyższy fragment pochodzi z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. akt P 49/13. Trybunał podkreślił, że wspomniana zasada w polskim systemie podatkowym obowiązuje, źródłem jej jest Konstytucja RP i ma ona na celu uwzględnienie (ochronę) interesu podatnika.

Przypomnijmy, że podatki są kategorią ekonomiczną, daniną, ciężarem, świadczeniem nieekwiwalentnym. Konstytucja RP nie tylko nakazuje uregulowanie konstrukcji podatku aktem prawym rangi ustawowej, ale również nakazuje objąć ochroną interes podatnika. Elementarnym zatem wymogiem jest stanowienie jasnych i precyzyjnych przepisów prawa podatkowego, tworzonych nie metodą “prób i błędów” albo “łatania luk”, lecz z czytelnym zamiarem ustawodawcy, co do funkcji danego podatku.

“Interes podatnika” nie jest powiązany wyłącznie z wykładnią przepisów prawa podatkowego, lecz z całokształtem działań faktycznych i prawnych organów administracji skarbowej wobec tego podatnika. Uciążliwe kontrole, przedłużające się postępowania i nadużywane instytucje prawa karnego skarbowego są zagrożeniem wspomnianego interesu. Uwzględnienia “interesu podatnika” nie należy zatem utożsamiać z zasadą interpretacyjną (wątpliwości na korzyść podatnika), lecz z w ogólności ze stosowaniem przepisów, które obowiązują. Wydaje się, że ochronimy interes podatnika lepiej jak przestaniemy “zmieniać (czyt. ulepszać)” przepisy, lecz zaczniemy je stosować w sposób uwzględniający “interes podatnika”. Wprowadzenie do systemu wspomnianej wyżej zasady jest o tyle niepotrzebne, że, po pierwsze, ujawnią się wątpliwości interpretacyjne, co do pojęcia “wątpliwości interpretacyjnych” oraz, po drugie, wprowadzimy zasadę, która w polskim systemie podatkowym obowiązuje od lat – tylko trzeba zacząć ją wreszcie faktycznie stosować.