Kontrola i utrwalanie rozmów telefonicznych w sporze karnym skarbowym

Zarządzenie kontroli i utrwalania rozmów telefonicznych należy do tych elementów postępowania karnego, które co jakiś czas pojawiają się w mediach. Najczęściej dyskutuje się wówczas o nadużyciu lub skali wykorzystania wspomnianej czynności procesowej. Zgodnie z art. 237 par. 1 i 2 k.p.k. zarządzić kontrolę i utrwalanie rozmów telefonicznych może tylko sąd, a w szczególnych okolicznościach prokurator. Zarządzenie prokuratora podlega obowiązkowi zatwierdzenia przez sąd. Kontrola i utrwalania rozmów telefonicznych dokonywane są w celu wykrycia i uzyskania dowodów dla toczącego się postępowania lub zapobieżenia popełnieniu nowego przestępstwa. Warto pamiętać, że również w sporach karnych skarbowych dowody pozyskane w ramach kontroli i utrwalania rozmów telefonicznych mogą być również wykorzystywane.

Należy jednak z dużą ostrożnością podchodzić do sprawy podsłuchów w ramach postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe. Zgodnie bowiem z art. 237 par. 8 k.p.k.: Wykorzystanie dowodu uzyskanego podczas kontroli i utrwalania treści rozmów telefonicznych jest dopuszczalne wyłącznie w postępowaniu karnym w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, w stosunku do którego jest możliwe zarządzenie takiej kontroli. Zakres wspomnianej możliwości nie jest jednak w pełni jasny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że art. 237 par. 3 k.p.k. wprowadza zamknięty katalog przestępstw, a wobec przestępstw skarbowych pośrednio mógłby się odnosić właściwie tylko punkt 15. Zgodnie z art. 237 par. 3 pkt 15 k.p.k.: Kontrola i utrwalanie treści rozmów telefonicznych są dopuszczalne tylko wtedy, gdy toczące się postępowanie lub uzasadniona obawa popełnienia nowego przestępstwa dotyczy: mienia znacznej wartości. Jednocześnie należy uwzględnić art. 113 par. 1 k.k.s.: W postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jeżeli przepisy niniejszego kodeksu nie stanowią inaczej.

Wspomniane wyżej przepisy nie tworzą czytelnej konstrukcji. Mamy bowiem z jednej strony bardzo dużą ingerencję w sferę osobistą, z drugiej zaś strony dobro postępowania, w tym skuteczność organów ścigania. Wykładni przepisów nie ułatwia odpowiednie stosowanie przepisów k.p.k. w sprawach o przestępstwa skarbowe. W k.k.s. bowiem nie występuje pojęcie mienia znacznej wartości, lecz “mała”, “duża” oraz “wielka wartość”. Abstrahując od znaczenia tych pojęć w k.k.s. należy przyjąć, że stanowią one jedyną możliwość odpowiedniego zastosowania art. 237 par. 3 pkt 15 k.p.k. na gruncie k.k.s., ponieważ wprowadzają podział wartościowy, odnoszący się do przedmiotu zamachu, czyli należności publicznoprawnej.