Realizacja zadań publicznych poprzez wydatkowanie środków uzyskanych w ramach programów unijnych należy do powszechnych i nie stanowi w finansach publicznych czegoś nadzwyczajnego. Przyzwyczailiśmy się do dofinansowania aktywności jednostek sektora finansów publicznych właśnie z tego źródła.

Więcej problemów dostarczają natomiast zagadnienia proceduralne, a ściślej, kontrolne związane we stwierdzoną nieprawidłowością. Okazuje się, że sposób postępowania przy stwierdzonej nieprawidłowości nie jest wcale taki oczywisty, a pojęcie korekta finansowa niekoniecznie musi skutkować żądaniem zwrotu części środków.

Przypomnijmy, że instytucje zarządzające danym programem przeprowadzają kontrole wykorzystania środków (prawidłowości wykonania umowy o dofinansowanie). Regułą jest, że w wyniku stwierdzenia nieprawidłowości beneficjent otrzymuje tzw. zalecenia pokontrolne, w których zdarzają się żądania zwrotu.

Właśnie na tym tle doszło do sporu pomiędzy gminą – beneficjentem a zarządem województwa – instytucją zarządzającą. Podczas kontroli stwierdzono naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych i w zaleceniach pokontrolnych zażądano zwrotu środków tytułem nałożonej korekty finansowej. Podstawą korekty finansowej uczyniono ministerialne wytyczne (tzw. taryfikator) oraz art. 98 Rozporządzenia Rady (WE) 1083/2006.

Gmina nie zgadzała się z możliwością żądania zwrotu na podstawie nałożonej korekty finansowej.

Spór oceniał zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak również NSA. Oba sądy przyznały rację gminie zwracając uwagę na istotę pojęcia nieprawidłowość. Sprowadza się ono nie tylko do stwierdzenia naruszenia, ale również do skutku lub potencjalnego skutku w postaci szkody w budżecie ogólnym UE polegającej na finansowaniu nieuzasadnionego wydatku. Nie ma zatem mowy o mechanicznym stosowaniu taryfikatora. Konieczne jest dokładne zbadanie skutku finansowego naruszenia dla funduszu.

NSA w wyroku z lutego 2014 roku podkreślił nadto, że odróżnić należy dwie instytucje: korygowanie nieprawidłowości oraz odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych. Korekta nieprawidłowości nie może być dokonywana “w sprawach o indywidualnym charakterze”, ponieważ jest instytucją systemową związaną z obowiązkiem państwa członkowskiego, a nie beneficjenta.