Nadpłata a przeniesienie własności nieruchomości

Bardzo ciekawy wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 17 listopada 2015 roku, sygn. akt I SA/Bd 862/15. Nie chodzi przy tym wyłącznie o formę nadpłaty podatku, lecz o odniesienie się do szeregu ważnych instytucji postępowania podatkowego i powiązanych tych instytucji z pojęciami właściwymi prawu prywatnemu.

Spór dotyczył zapłaty podatku, a właściwie należałoby napisać “zapłaty podatku”, ponieważ pojęcie zapłaty nie jest w tym przypadku wcale takie oczywiste. Podatnik uregulował zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości częściowo poprzez zapłatę środków pieniężnych, a częściowo poprzez przeniesienie własności nieruchomości. Wspomniana druga forma uregulowania była jednak o tyle kontrowersyjna, że nie do końca oczywiste było, czy przeniesienie własności nieruchomości tytułem “zapłaty” podatku może wiązać się z pojęciem podatku zapłaconego. Z pewnym dystansem można byłoby przyjąć, że spór dotyczył odpowiedzi na pytanie, czy “zapłata” jest zapłatą…

…, aczkolwiek problem ma rzeczywiście źródło w pojęciu wygaśnięcia i zapłaty zobowiązania podatkowego. Innymi słowy, skutek ekonomiczny przeniesienia własności nieruchomości tytułem “zapłaty” podatku jest tożsamy z uiszczeniem środków pieniężnych tytułem zapłaty podatku. O takiej tożsamości nie do końca można powiedzieć, gdy podkreśli się, że zapłata jest jedną z form wygaśnięcia zobowiązania podatkowego obok przeniesienia własności nieruchomości. Są to zatem sposoby wygaśnięcia zobowiązania, ale tylko jeden z nich jest zapłatą podatku.

Sąd administracyjny zwrócił uwagę, że nadpłacony podatek wcale nie musi być tożsamy z zapłatą podatku niezgodnego z prawem. Innymi słowy, procedura “odzyskania” podatku może przebiegać w różny sposób i tylko jednym z takich sposób (nie jedynym) jest stwierdzenie nadpłaty uregulowane w ordynacji podatkowej. Poza tym wymieniono również np. dochodzenie roszczenia odszkodowawczego  na drodze sądowej.

Wywody sądu administracyjnego, powiązane z treścią uchwały NSA z dnia 22 czerwca 2011 roku, doprowadziły jednak do ciekawej konkluzji: wychodząc jednakże z założenia zgodnego z treścią przytoczonej uchwały I GPS 1/11, że Ordynacja podatkowa nie formułuje wyczerpującej definicji legalnej pojęcia “nadpłaty”, należałoby opowiedzieć się za możliwością stosowania tej instytucji również w sytuacji wykonania świadczenia skutkującego wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, a polegającego na przeniesieniu własności rzeczy lub praw majątkowych na rzecz gminy. WSA w Bydgoszczy przyjął, że: świadczenie to [przeniesienie własności nieruchomości – przy. T.B.], stanowi realizację obowiązku wykonania zobowiązania podatkowego, skutkujące jego wygaśnięciem, wywołuje więc skutki analogiczne jak zapłata podatku.

Podsumowując, wprawdzie “zapłata” nie jest zapłatą, ale jednak należy “zapłatę” traktować na analogicznych zasadach jak zapłatę. Ważny jest skutek ekonomiczny, a więc wykonanie zobowiązania publicznoprawnego.