“Nie ma kontroli w celach prewencyjnych…

… kontrola ma przynosić wpływy budżetowe”. Sformułowanie, które obiegło media w Polsce zmusza do podstawowej refleksji nad celem kontroli w ogóle, a kontroli skarbowej w szczególności. Przypomnijmy, że kontrola stanowi w istocie działanie sprowadzające się do sprawdzania czegoś, jakiegoś wycinka rzeczywistości i jego zestawienia z stanem wymaganym. Obiektywnie zatem celem kontroli w ogólności ma być weryfikacja, czy stan istniejący odpowiada założonemu (wymaganemu). Chodzi zatem tylko i aż o to, aby stan istniejący odpowiadał stanowi założonemu (wymaganemu). Cel kontroli skarbowej jest właściwie analogiczny. Mowa bowiem przede wszystkim o ochronie interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnienie skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych

Wspomniany wyżej art. 1 ustawy o kontroli skarbowej nie zawiera w sobie “wytycznej zarobkowej”. Używając języka sportowego można byłoby przyjąć, że kontrola skarbowa obejmuje wyłącznie działania defensywne. Nie chodzi o to, aby atakować (karać), lecz o doprowadzenie do stanu zgodnego z wymaganym. Innymi słowy, w ramy kontroli, w tym kontroli skarbowej wpisana jest właśnie prewencja, a więc zapobieganie. Chodzi o wyeliminowanie nieprawidłowości. Działania kierunkowe winny zatem iść w stronę obronną interesu Skarbu Państwa.

Cytowane w mediach sformułowanie zmienia istotę kontroli. Z instrumentu ochronnego czyni się faktycznie instrument skarbienia, a temu służą takie instrumenty finansowe jak daniny publiczne, w tym podatki, a nie kontrola prawidłowości działania wspomnianych danin. Inaczej rzecz ujmując, polityka dochodowa może opierać się na wykorzystaniu instrumentów przynoszących dochody publiczne, ale nie może polegać na kontroli ich skuteczności. W takich okolicznościach łatwo bowiem o nadużycia, szukanie czegoś na siłę, ale wiązanie kontroli skarbowej z koniecznością “znalezienia” nieprawidłowości dla “wyniku”. Podsumowując, podejście ofensywne w kontroli oznacza, że ustalenie prawidłowego realizowania zobowiązań publicznych skutkuje przyjęciem, że kontrola “nie powiodła się”.

Odsyłam do doniesienia medialnego.