“Nowy” art. 54a ustawy o finansach publicznych

Działania ugodowe, w tym zaniechanie dochodzenia należności lub modyfikacji zobowiązań umownych w sektorze finansów publicznych należą do najbardziej problematycznych obszarów dyscypliny finansów publicznych. Chodzi o nie do końca uzasadnione przeciwstawianie zasady legalizmu zasadzie gospodarności – na korzyść tej pierwszej. Nie wnikając w szczegóły takiego podejścia, skutkującego częstokroć podejmowaniem przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych działań oderwanych od wymogów zdrowego rozsądku, warto zwrócić uwagę na nowelizację ustawy o finansach publicznych. Dokonywana “przy okazji” wejścia w życie (z dniem 1 czerwca 2017 roku) ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności zmiana może mieć duże znaczenie dla gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych.

Zgodnie z art. 9 wspomnianej ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 roku do ustawy o finansach publicznych dodaje się art. 54a: 1. Jednostka sektora finansów publicznych może zawrzeć ugodę w sprawie spornej należności cywilnoprawnej w przypadku dokonania oceny, że skutki ugody są dla tej jednostki lub odpowiednio Skarbu Państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sądowego albo arbitrażowego. 2. Ocena skutków ugody nastąpi, w formie pisemnej, z uwzględnieniem okoliczności sprawy, w szczególności zasadności spornych żądań, możliwości ich zaspokojenia i przewidywanego czasu trwania oraz kosztów postępowania sądowego albo arbitrażowego. “Nowy” art. 54a ustawy o finansach publicznych ma na celu uporządkowanie wątpliwości towarzyszących kolizji art. 42 ust. 5 ustawy o finansach publicznych oraz art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych.

W obowiązujących przepisach tzw. kolizja zasady realizacji należności wynikającą z zestawienia art. 42 ust. 5 ustawy o finansach publicznych: Jednostki sektora finansów publicznych są obowiązane do ustalania przypadających im należności pieniężnych, w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania z zasadą celowości, oszczędności i efektywności wydatków wynikającą z art. 44 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 ustawy o finansach publicznych w praktyce „rozstrzygana” jest (przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych) na korzyść tej pierwszej zasady. Oznacza to przyjmowanie przez kierowników jednostek założenia o braku możliwości działań ugodowych. Błędnie zakłada się bowiem, że działanie gospodarne jest „obok” działania legalnego, a nie „w ramach” działań legalnych (dopuszczalnych).

Powyższa praktyka interpretacyjna jest dla finansów publicznych szkodliwa w tym znaczeniu, że doprowadza jednostki do konieczności wdawania się w kosztowne finansowo, organizacyjnie i administracyjnie spory, które służą jedynie uniknięciu zarzutów o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. „Nowy” art. 54a ustawy o finansach publicznych ma doprecyzować sposób postępowania w sytuacji, gdy zaistnieje kolizja pomiędzy wspominanymi wyżej zasadami finansów publicznych. Wspomniany przepis nie uchyli innych zasad finansów publicznych, lecz (należy mieć nadzieję) uporządkuje sposób postępowania w sytuacjach wątpliwych. Ustawodawca nie zwalnia kierownika jednostki sektora finansów publicznych z kierowania się zasadami finansów publicznych, jak również nie zamierza wprowadzić zasady priorytetu działań ugodowych. W sytuacjach wątpliwych jednostka (kierownik jednostki) – w ramach uznania administracyjnego (może zawrzeć) – winna dokonać oceny skutków ugody.

Wspomniane działanie oceniające sprowadza się do przeprowadzenia analizy porównawczej pomiędzy korzyściami wynikającymi z ugody a konsekwencjami „prawdopodobnego” wyniku postępowania sądowego lub arbitrażowego. Ustawodawca zastrzegając formę pisemną oceny skutków zobowiązał jednostkę do kierowania się „okolicznościami sprawy”, co należy rozumieć ściśle, a więc z pominięciem innych spraw jednostki, w tym innych spraw jednostki względem podmiotu zobowiązanego. Wydaje się, że „nowy” art. 54a ustawy o finansach publicznych będzie miał w szczególności zastosowanie w sporach o karę umowną, a zwłaszcza w tych sprawach, w których sądowne miarkowanie ich wysokości jest wysoce prawdopodobne lub pewne (art. 484 par. 2 k.c.).