Ogólna klauzula o unikaniu opodatkowania – projekt w nowej, starej odsłonie…

Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania nie jest działaniem nowym. Ujawnia się przy okazji podejmowanych prób uszczelnienia systemu podatkowego. Trudność w precyzyjnym uregulowaniu tzw. klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania związana jest jednak nie tyle z wymogami prawidłowej legislacji, co w trudności ustalenia, co jest unikaniem, a co elementem optymalizacji finansowej w zakresie podatków. Innymi słowy, w tzw. klauzuli unikania opodatkowania krzyżują się aspekty prawne, ekonomiczne oraz finansowe.

Zbliżające się ku końcowi rządowe prace nad klauzulą sprowadzają unikanie opodatkowania do czynności dokonanej przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej. Jest to pojęcie oczywiście zbyt ogólne, co wymaga doprecyzowania (i jest doprecyzowywane), aczkolwiek kluczowego (wstępnego) znaczenia nabiera w nim hasło – klucz “korzyść podatkowa”. Chodzi bowiem o działania kierunkowe związane z chęcią doprowadzenia do sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe nie powstanie, powstanie z opóźnieniem, będzie niższe, jak również ujawni się nadpłata, uprawnienie zwrotu, itp.

Rzeczą ważną, ale i bardzo trudną będzie wykazanie, że celem była przede wszystkim korzyść podatkowa. W działaniach optymalizacji finansowej, a w jej ramach również podatkowej celem podstawowym jest jednak z reguły określone zamierzenie gospodarcze. Kilka sposobów osiągnięcia zdefiniowanego zamierzenia gospodarczego stanowi podstawę optymalizacji finansowej. Innymi słowy, optymalizacja finansowa, w tym podatkowa jest niejako “przy okazji”. Można przecież rozważać finansowanie kapitałem własnym, ale i również finansowanie przedsięwzięcia kapitałem obcym. Wybór ma swoje konsekwencje podatkowe, a więc wspomniane konsekwencje stanowić będą jeden z czynników warunkujących decyzję. Nie sposób uznać, że korzystniejsze rozwiązania podatkowe są działaniami kierunkowymi “same dla siebie”, aczkolwiek ryzyko sporu podatkowego jest jednak dość prawdopodobne. Określenie “przede wszystkim” winno być zatem interpretowane na korzyść podatnika, a więc organ podatkowy musi wykazać, że jedynym lub niemalże jedynym celem była “korzyść podatkowa”.

Wspomniana wyżej czynność musi być dodatkowo sprzeczna w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisy ustawy podatkowej. Sprzeczność z “celem” i to jeszcze “w danych okolicznościach” może być i będzie ocenna. Niestety ujawnić się może element uznaniowości. Celem podstawowym przepisów fiskalnych jest zapewnienie dochodów publicznych. Jest to oczywista funkcja podatków, a więc działania optymalizacyjne z założenia będą stać w sprzeczności z celem fiskalnym.

Konsekwencją stwierdzenia, że dokonano powyższej czynności będzie unicestwienie realizacji celu – brak owej “korzyści podatkowej”. Jest to skutek jasny i nie budzi większych wątpliwości. Warto jednak wspomnieć, że w projekcie dodano warunek zaistnienia wspomnianej sankcji – “sposób działania był sztuczny”. Nie sposób jednoznacznie przewidzieć, w jakim kierunku ukształtuje się linia interpretacyjna pojęcia “sztuczności” działania. Wydaje się, że kluczowego znaczenia nabierać będzie jednak uzasadnienie gospodarcze przeprowadzonej lub przeprowadzonych transakcji. Możliwość dokonania czynności w sposób prostszy nie może być uznana za założenie dla negacji czynności dokonanych w sposób bardziej skomplikowany, etapowy. “Sztuczność” działań sprowadzona zostanie zapewne do bardzo trudnego, ale ukształtowanego pojęcia pozorności (w projekcie posłużono się pojęciem czynności “odpowiedniej”, którą można – w pewnym uproszczeniu – utożsamić z czynnością “ukrytą”).

Warto na bieżąco śledzić proces legislacyjny w tym zakresie. Planuje się bowiem wprowadzenie jednaj z najważniejszych klauzul ogólnych systemu podatkowego w Polsce. Słusznie wprowadzeniu tzw. klauzuli unikania opodatkowania towarzyszą od lat duże emocje. Problemem bowiem, nie jest odpowiedź na pytanie “czy wprowadzić”, lecz “jak wprowadzić”.
Aktualne informacje na temat klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania można znaleźć na portalu doradzamy.to w artykule Jak działa klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania?.