Pracodawca powiązany z pracownikiem, czyli art. 32 ustawy o VAT

Karty do siłowni, pakiety zniżek, “tańsze” towary i inne świadczenia, a więc tzw. bonusy dla pracownika. Są to dodatkowe korzyści związane ze stosunkiem pracy, które łącznie wpływają na warunki wynagrodzenia. Zachęty pracownicze, bo o nich mowa, ponownie stały się przedmiotem analiz podatkowych i doniesień medialnych. Tym razem jednak spór nie dotyczy prawidłowej kwalifikacji, lecz wpływu powiązania pracowniczego na podstawę opodatkowania w podatku od towarów i usług. Innymi słowy, chodzi o wysokość podstawy opodatkowania z tytułu dokonywanych przez pracodawcę dostaw towarów lub świadczonych usług na rzecz pracownika w sytuacji, gdy wynagrodzenie z tego tytułu odbiega od cen rynkowych.

Przypomnijmy, że o tzw. podmiotach powiązanych mowa jest nie tylko na gruncie przepisów o PIT i o CIT, lecz również w ustawie o podatku od towarów i usług (art. 32 ust. 2): Związek (…) istnieje, gdy między kontrahentami lub osobami pełniącymi u kontrahentów funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne zachodzą powiązania o charakterze rodzinnym lub z tytułu przysposobienia, kapitałowym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy. Związek ten istnieje także, gdy którakolwiek z wymienionych osób łączy funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne u kontrahentów. Wspomniany związek wynikający z wymienionych powiązań stanowi przesłankę kompetencyjną do określenia przez organ podatkowy podstawy opodatkowania “zgodnie z wartością rynkową”. Więcej na temat powiązań można przeczytać w artykule Podmioty powiązane – czyli jakie? na stronie powiazane.pl całkowicie poświęconej zagadnieniu cen transferowych.

Przedmiotem doniesień medialnych związanych z nową linią interpretacyjna stały się “powiązania wynikające ze stosunku pracy”. Do tej pory organy podatkowe uwzględniały możliwość “niższej ceny” za tego typu usługi lub towary w związku z istnieniem stosunku pracy, a więc nie korzystały z przedstawionej wyżej normy kompetencyjnej do określenia podstawy opodatkowania. Aktualnie dostrzega się natomiast zmianę stanowiska w tym zakresie.

Wbrew pozorom sprawa nie jest wcale taka oczywista i zmiana stanowiska organów podatkowych nie może być oceniana pozytywnie jako zgodna z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Przede wszystkim istnienie powiązania nie oznacza, że organ podatkowy nabywa uprawnienie do określania podstawy opodatkowania do wszystkich świadczeń między stronami. Innymi słowy, powiązanie pracownicze ma takie znaczenie, że występowanie świadczeń pomiędzy teoretycznie niezależnymi podmiotami gospodarczymi (równoległe stosunki prawne współpracy) uprawiają organ podatkowy do korzystania z art. 32 ust. 1 ustawy o VAT. Przykładowo pracownik prowadzi równolegle działalność gospodarczą (poza zakresem przedmiotowym stosunku pracy) i w ramach tej działalności dokonuje profesjonalnych świadczeń na rzecz pracodawcy. W takiej sytuacji pracodawca i pracownik są oczywiście podmiotami powiązanymi w rozumieniu ustawy o VAT, ale względem świadczeń w ramach działalności gospodarczej.

Przyjmując jednak nawet, że art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o VAT dotyczy świadczeń w ramach stosunku pracy, to “wartość rynkowa” nie może być utożsamiana z jednostkową wartością usługi / dostawy towaru dokonywaną na rzecz niezależnych podmiotów. Inaczej rzecz ujmując, “wartość rynkowa” tzw. pakietów pracowniczych musi uwzględniać aspekt pracowniczy, a więc analiza porównawcza winna uwzględniać specyfikę relacji, co wymyka się spod jednoznacznego przyjęcia, że każde świadczenie sprzedane lub odsprzedane pracownikowi musi być porównane z ceną rynkową rozumianą jako cena uzyskiwana od kontrahentów, z którymi świadczącego nie łączą stosunki zatrudnienia.

Będziemy przyglądać się tej sprawie, ponieważ zmiana linii interpretacyjnej w tym zakresie ma bezpośrednie przełożenie na atrakcyjność dodatkowych pakietów pracowniczych i może wiązać się z zupełnie niepotrzebnym ryzykiem podatkowym pracodawcy.