Restrukturyzacja należności jednostek sektora finansów publicznych, czyli o nowelizacji ustawy o finansach publicznych

Bardzo niewiele uwagi poświęca się tzw. ulgom w poborze, a chodzi przecież o możliwość uprzywilejowania zobowiązanego. Jest to poważny problem sektora finansów publicznych, ponieważ często względy celowościowe przemawiają za umorzeniem całości lub części należności, a wątpliwości interpretacyjne blokują uzasadnione indywidualnie lub publicznie decyzje w tym zakresie. Z drugiej zaś strony nadużywanie wspomnianej instytucji wywołuje wątpliwości społeczne. Warto zatem odnotować projekt z dnia 19 lutego 2016 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych.

Po pierwsze, zawężeniu ma ulec przesłanka z art. 56 ust. 1 pkt 6 u.f.p.: ważny interes dłużnika lub interes publiczny  ma być zastąpiony ważnym interesem publicznym. Wydaje się, że istnienie przesłanki umarzania z urzędu z uwagi na interes indywidualny mogło rodzić niepotrzebne kontrowersje społeczne.  Dodatkowo w miejsce możliwości umorzenia należności w całości planuje się wprowadzić możliwość umorzenia “w całości lub w części”, co nie jest bez znaczenia dla dotychczasowej praktyki.

Po drugie, planuje się w szczególny sposób potraktować należności z tytułu zastępstwa procesowego. Chodzi o kosztów zastępstwa procesowego, gdy Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdzi, że w postępowaniu, w którym je zasądzono, naruszono wobec dłużnika Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. lub Protokoły dodatkowe do tej Konwencji.

Po trzecie, w art 57 pkt 1 u.f.p. planuje się dodać możliwość umorzenia należności (na wniosek) w całości. Dotychczas istniała podstawa prawna umorzenia w części. Słusznym rozwiązaniem uznać należy zastąpienie “uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych” przesłanką analogiczną do art 56 u.f.p. – ważny interes dłużnika lub ważny interes publiczny.

Po czwarte, planuje się wprowadzić normę kompetencyjną określająca kwotę błahą w jednostkach samorządu terytorialnego. Nowy art. 59a u.f.p. ma, co do zasady, wyeliminować dochodzenie należności, co do których zabiegi egzekucyjne z założenia kosztują więcej niż wysokość kwoty dochodzonej: Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może, w drodze uchwały, postanowić o odstąpieniu od dochodzenia lub egzekucji przypadających jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13 należności o charakterze cywilnoprawnym, których kwota wraz z odsetkami nie przekracza 100 zł.

Warto śledzić na bieżąco losy wspomnianej nowelizacji. Może mieć ona bowiem duże znaczenie porządkujące dla finansów publicznych. Udzielanie ulg w poborze należy do jednych z bardziej kontrowersyjnych, ale i życiowych problemów kierowników oraz dysponentów środków publicznych w ramach sektora finansów publicznych. Restrukturyzacja należności cywilnoprawnych oraz niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stawi i stanowić będzie dla ustawodawcy wyzwanie o charakterze systemowym.