Rygorystyczny rygor natychmiastowej wykonalności, czyli “przepis 3 miesiące”

Obowiązkiem podatnika jest wykonanie decyzji ostatecznej. Przymiot ostateczności przysługuje, co oczywiste, decyzji, która nie podlega zaskarżeniu w normalnym trybie administracyjnym, a więc w praktyce decyzji organu odwoławczego. Potocznie przyjmuje się, że mowa o decyzjach “prawomocnych”. Wyjątkowo jednak decyzji nieostatecznej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 239b o.p.). Szczególną okolicznością zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności ustanawia art. 239b par. 1 pkt 4 o.p.: okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące. Wspomnianą podstawę rygoru stosuje się (art. 239b par. 2 o.p.), jeżeli organ podatkowy uprawdopodobni, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Do dnia 13 stycznia 2016 roku ukształtowała się linia orzecznicza, z której…

… wynikało, że “czas (3 miesiące)” nie może być wyłączną, jedyną przesłanką nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Organy podatkowe zobowiązane były wskazać realne przyczyny, które mogły uzasadniać niewykonanie decyzji. W praktyce oznaczało to konieczność wykazania okoliczności majątkowych, które mogłyby uprawdopodobniać niewykonanie decyzji.

W dniu 13 stycznia 2016 roku NSA zdecydował się jednak na zmianę linii orzeczniczej albo na dokonanie wyłomu, co “przywraca” starą, niekorzystną dla podatników wykładnię. Na trzy miesiące przed przedawnieniem, bez szczegółowej analizy sytuacji, organ podatkowy może nadać rygor natychmiastowej wykonalności. NSA przyjął, że:  jeżeli organ podatkowy powołuje się na to, że w myśl art. 239b § 1 pkt 4 o.p. decyzji nieostatecznej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, ponieważ okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące, to chcąc wypełnić warunek wynikający z art. 239b § 2 o.p., powinien wskazać na takie okoliczności stwarzające ryzyko niewykonania zobowiązania podatkowego, które wiążą się z krótszym niż 3 miesięcznym okresem jego przedawnienia. Taką okolicznością może być między innymi czas niezbędny do uzyskania przez decyzję nieostateczną waloru ostateczności. W tym zakresie bez znaczenia są wszystkie te okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, czy też działań podatnika w stosunku do jego majątku. 

Innymi słowy, przekładając zacytowany fragment na realia postępowań podatkowych, wystarczy, że organ uprawdopodobni, że postępowanie odwoławcze nie zakończy się do końca okresu przedawnienia (w ramach trzech miesięcy), a art. 239b par. 1 pkt 4 w zw. z art 239b par. 2 o.p. stanowić będą normę kompetencyjną do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2016 roku, sygn II FSK 2317/15 jest szeroko komentowany w mediach. Wydaje się bowiem oczywiste, że organy podatkowe bez większego problemu korzystać będą właśnie z takiej możliwości, co wypacza sens instytucji przedawnienia, która spełnia przecież pozytywną rolę w systemie podatkowym.