Spłata kredytu hipotecznego pod choinkę – wyrok NSA z dnia 30 listopada 2016 r.

Idą Święta, a wraz z nimi czas prezentów… Prezenty i chwile radości związane z niespodzianką mają również swój wymiar fiskalny. Fiskus często utożsamia tego typu zdarzenia z wykonaniem umowy, o której mowa w art. 888 par. 1 k.c., czyli z darowizną. Innymi słowy, bezpłatne świadczenie na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku może mieć swoje konsekwencje fiskalne. Warto w tym kontekście odnieść się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2016 roku, sygn. akt II FSK 3560/14. NSA badał problem tzw. dochodów ze źródeł nieujawnionych w kontekście powołania się na spłatę kredytu mieszkaniowego zaciągniętego przez rodziców i dziecko dla dziecka.

Stan faktyczny sprawy był bezsporny i można przyznać dość “typowy”. Na podstawie zawartej umowy kredytu na cele mieszkaniowe skarżąca oraz jej rodzice otrzymali kredyt na zakup lokalu mieszkalnego. Jedynym nabywcą lokalu na podstawie aktu notarialnego została skarżąca. Ojciec zobowiązał się wobec banku do spłaty kredytu, umocowując bank do obciążania swojego rachunku bankowego kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy kredytowej. Skarżąca nie musiała oddawać ojcu pieniędzy za spłacony kredyt i nie potraktowała tej czynności jako darowizny, ani pożyczki. Nie dokonała również stosownego zgłoszenia do urzędu skarbowego. Innymi słowy, rodzice wraz z dzieckiem (pełnoletnim) zaciągnęli kredyt na zakup mieszkania dla dziecka z jednoczesnym ustaleniem wobec banku i wobec siebie, że ów kredyt w całości “za dziecko” spłacą.

Organy podatkowe uznały, że taka spłata jest darowizną i podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Argumentację podzielił sąd administracyjny pierwszej instancji podkreślając, że: pojęcie darowizny nie jest odrębnie definiowane na potrzeby ustawy p.s.d. i zasadnie w tym względzie, w ramach wykładni systemowej zewnętrznej organy odwołały się w tym przedmiocie do przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 888 § 1 K.c. przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Jest to więc jednostronne przysporzenie w majątku obdarowanego kosztem majątku darczyńcy, co może przybrać różne postaci, może w szczególności polegać na przeniesieniu określonych praw z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego, na zapłacie określonej sumy pieniężnej, ustanowieniu praw majątkowych, na zwolnieniu obdarowanego z długu, na zniesieniu prawa obciążającego cudzą rzecz itp. Istotą umowy darowizny pozostaje konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy ubytkiem w majątku darczyńcy a przyrostem w majątku obdarowanego. Świadczenie darczyńcy może przy tym polegać na działaniu albo na zaniechaniu.

Warto odnotować, że w ramach sporu skarżąca broniła stanowiska o braku konsekwencji fiskalnych specyfiką spłaty długu bankowego, w tym solidarną odpowiedzialnością. Sąd jednak w całości wyrażany przez skarżącą pogląd uznał za chybiony podkreślając ekonomiczny kontekst zobowiązania: zawarcie umowy kredytowej nie było celem samym w sobie, nie służyło też wszystkim zobowiązanym do spłaty kredytu lecz wyłącznie skarżącej, która tym sposobem nabyła własność nieruchomości na wyłączność. W tym zakresie nie ma sporu. Środki te nie zostały wyłożone tymczasowo i rozliczone po zakończeniu spłaty, lecz bezzwrotnie, co w określonym trybie, przyznali wszyscy zainteresowani. Nie ma uzasadnienia pogląd, że do końca upływu terminów przedawnienia, nie można identyfikować charakteru podjętych czynności prawnych. Skarżąca nie przedstawiła dowodów (nawet tak nie twierdziła), że umownie wyznaczono jej termin zwrotu przedmiotowych środków.

Ów “zwrot środków”, a więc wzajemne rozliczenie się stało się jednak istotną okolicznością dla NSA. Jakkolwiek ustalenia rodzinne nie budziły wątpliwości, to NSA zauważył, że rodzice spłacali również swój dług i do momentu przedawnienia mogą skutecznie żądać zwrotu części spłaconego zobowiązania kredytowego. Element potencjalności rozliczeń rodzinnych jako istotna okoliczność sprawy, mająca znaczenie fiskalne stanowi – bez wątpienia – ciekawostkę orzeczniczą. Aspekt gospodarczy ustaleń wydaje się być oczywisty, następstwa prawnopoodatkowe niekoniecznie…