VAT: Mechanizm odwrotnego obciążenia

Odwrotne obciążenie jest chyba najpopularniejszym sformułowaniem dotyczącym podatku VAT ostatnich kilku miesięcy. Mowa o instrumencie zwalczania przestępczości podatkowej, a ściślej związanej z wyłudzaniem VAT-u. Podkreśla się, że ten relatywnie prosty mechanizm utrudnia wyłudzanie podatku bazujące na prawie do odliczenia podatku VAT. Rzecz w tym, iż wspomniany, wyjątkowy mechanizm wypacza konstrukcję podatku VAT.

Wyjaśnijmy, o co w tym wszystkim chodzi. Zakres podmiotowy opodatkowania obejmuje przede wszystkim profesjonalistów świadczących w ramach prowadzonej działalności gospodarczej usługi lub dokonujących dostaw towarów. Rozliczenia podatku VAT dokonuje zatem przedsiębiorca dokonujący opodatkowanych czynności. Od zasady ogólnej jest kilka ważnych, ale nieinteresujących nas wyjątków poza jednym, szczególnym przypadkiem. Podatnikiem VAT jest również podmiot nabywający towary wymienione w załączniku nr 11 do ustawy o podatku od towarów i usług. Jakkolwiek ustawodawca wprowadził warunki, aby nabywający był podatnikiem VAT, to nie ulega wątpliwości, że chodzi o obciążenie VAT nabycia w obrocie profesjonalnym. Innymi słowy, w transakcjach profesjonalnych mających za przedmiot towary z załącznika nr 11 podatnikiem VAT jest nabywca. W art. 17 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług przyjęto, że w przypadkach wymienionych w ust. 1 pkt (…) 7 (…), usługodawca lub dokonujący dostawy towarów nie rozlicza podatku należnego.

Obecnie załącznik nr 11 wymienia między innymi następujące towary (przy czym rodzajowo je jeszcze uszczegóławiając): żelazostopy, wyroby płaskie walcowane na gorąco, pręty walcowane, kształtowniki, drut ciągniony, odpady szklane, odpady z tworzyw sztucznych czy surowce wtórne z gumy. W przypadku obrotu takimi towarami podatnikiem rozliczającym podatek VAT należny jest nabywca. Ustawodawca wprowadził nawet szczególne sformułowanie do faktur potwierdzających wspomniany proceder.

Co osiągamy? Podatek VAT zawsze musi być analizowany “z dwóch stron”. Podstawą zobowiązania VAT jest podatek VAT należny (sprzedażowy), przy czym istota konstrukcji VAT wymusza istnienie VAT do potrącenia (w obrocie profesjonalnym), czyli VAT naliczonego (kosztowego). Za prawidłowe rozliczenie VAT należnego odpowiada sprzedawca, a kupujący ma możliwość ewentualnego skorzystania z prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego. Jeżeli zatem “znika” sprzedawca funkcja fiskalna opodatkowania jest zagrożona, ponieważ nie tylko nie zapłacono VAT należnego, co jeszcze odliczono VAT naliczony (a nawet zażądano zwrotu). W przypadku mechanizmu odwrotnego obciążenia problem znika o tyle, że nabywca stając się podatnikiem VAT od nabycia rozlicza VAT należny (jak sprzedawca) i ma prawo do odliczenia VAT naliczonego (jak kupujący). Eliminujemy w ten sposób zagrożenie wynikające ze “znikania” podatnika – sprzedawcy.

Mechanizm fakturowy – VAT należny / VAT naliczony – z założenia miał zastąpić mechanizm opodatkowania marży (podatku od wartości dodanej). W mechanizmie fakturowym kluczowe znaczenie ma sprzedawca oraz kupujący, w odwrotnym obciążeniu tylko kupujący. Można zatem postawić pytanie, ile jeszcze jest VAT w VAT?

Na ten temat również:

http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/850895,przestepstwa-w-vat-unijna-wojna-blizej-przelomu.html