Zasada trwałości projektu – ważny element planowania inwestycji dofinansowywanych ze środków unijnych

Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 wiąże się nie tylko z “nowymi” procedurami pozyskiwania środków unijnych, lecz również ze “starym” problemem zachowania trwałości projektu. Przypomnijmy, że chodzi o częstokroć niezauważalny przy planowaniu inwestycji problem utrzymania zrealizowanego przedsięwzięcia. Innymi słowy, o ile etapy planistyczne, jak również wykonawcze mamy opracowane, o tyle “brakuje” często refleksji nad zagwarantowaniem trwałości takiej inwestycji, która z jednej strony ma służyć wykonywaniu zadania publicznego, a z drugiej strony wymaga środków na utrzymanie. Pozyskanie dofinansowania nie może być zatem wyłącznym celem działania, lecz jedynie etapem wykonywania lub wykonania zadania publicznego przy pomocy środków unijnych.

Naruszenie zasady trwałości projektu skutkuje obowiązkiem zwrotu dofinansowania. Sankcja jest zatem bardzo poważana. Warto więc przyjrzeć się przesłankom, które w perspektywie 2014-2020 zastąpiły tzw. “zasadnicze modyfikacje”.

Po pierwsze, naruszeniem zasady trwałości jest zaprzestanie działalności produkcyjnej lub przeniesienie jej poza obszar objęty programem. Jest to o tyle nowość, że aktualnie zaistnienie takich okoliczności, jak również poniższych, stanowi samoistną przesłankę naruszenia.

Po drugie, mowa o zmiana własności elementu infrastruktury, która daje przedsiębiorstwu lub podmiotowi publicznemu nienależne korzyści. Wspomniana przesłanka jest o tyle istotna, że uściśla, że naruszeniem zasady trwałości jest wyłącznie zmiana własności, a nie zmiana jej charakteru. Wcześniej bowiem naruszeniem mogło być np. udostępnienie do korzystania podmiotowi trzeciemu.

Po trzecie, okolicznością naruszającą zasadę trwałości projektu jest istotna zmiana wpływająca na charakter operacji, jej cele lub
warunki wdrażania, która mogłaby doprowadzić do naruszenia
jej pierwotnych celów. Wspomniana przesłanka wiąże naruszenie z istotnością zmiany, a nie zmianą w ogóle. W konsekwencji zmiany błahe, marginalne nie mogą stanowić podstawy rozpoznania naruszenia skutkującego obowiązkiem zwrotu dofinansowania.