Zbliża się “duża” nowelizacja ustawy o VAT – pełnomocnik solidarnie odpowiedzialny…

Okres jesienny z reguły łączy się z ujawnianiem lub doprecyzowywaniem pomysłów dotyczących zmian w konstrukcjach podatkowych. Projekt z dnia 14 października 2016 roku dotyczący ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw świadczy jednak o tym, że konstrukcja VAT ma być gruntownie przebudowana. Obok bowiem przepisów o charakterze porządkującym lub doprecyzowującym znalazły się pomysły o wręcz systemowym charakterze.

Na wstępnie należy podkreślić, że zasadniczo ustawa nowelizująca ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2017 roku. Dotyczyć będzie jednak nie tylko ustawy o VAT, lecz również o.p. oraz k.k.s. Szczególnie ciekawie przedstawia się w tym zakresie nowy art. 117c o.p., którym wprowadzi się solidarną odpowiedzialność pełnomocnika, “o którym mowa w art. 96 ust. 4y” ustawy o VAT. Innymi słowy, w ramach rozwiązania o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zobowiązania podatkowe umiejscowiono pełnomocnika, przy czym ograniczono odpowiedzialność za zaległości powstałe w okresie 6 miesięcy od dnia rejestracji podatnika (uzyskania statusu podatnika VAT czynnego) i wprowadzono (projektuje się) – art. 118 par. 1 pkt 2 o.p. trzyletni okres przedawnienia.

Wspomniany pełnomocnik (omyłkowo podano art. 96 ust. 4y, ale chodzi o art. 96 ust. 4b ustawy o VAT) poniesie odpowiedzialność, jeżeli za jego pośrednictwem podatnik “złoży” zgłoszenie rejestracyjne. Warunkiem koniecznym jest zatem wykonanie w ramach pełnomocnictwa czynności złożenia zgłoszenia rejestracyjnego, przy czym przewidziano limit kwotowy odpowiedzialności – 0,5 mln PLN.

Dopełnieniem konstrukcji jest dość enigmatyczny art. 96 ust. 4c ustawy o VAT: Przepisy ust. 4b nie stosuje się, jeżeli powstanie zaległości podatkowych nie wiązało się z uczestnictwem podmiotu dokonującego sprzedaży w nierzetelnym rozliczeniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej. Jakkolwiek przepis ten wprowadza ograniczenie odpowiedzialności pełnomocnika, to jednak okoliczności w nim zawarte są dość trudne do wyjaśnienia. W uzasadnieniu projektu podkreśla się, że chodzi o “oszustwo podatkowe”. Można zatem próbować przyjąć, że odpowiedzialność z art. 96 ust. 4b ustawy o VAT wymaga uprzedniego przypisania odpowiedzialności karnej (skarbowej), a więc przypisania odpowiedzialności w związku z “uczestnictwem podmiotu dokonującego sprzedaży”. Pojęcie “uczestnictwa” wymagać będzie jednak doprecyzowania, ponieważ szereg czynów zabronionych (np. przestępstwa karuzelowe) zakładają “udział” podmiotów zupełnie biernych, nieświadomych współuczestnictwa w zabronionym procederze.

Reasumując, przewidywane w art. 96 ust. 4b ustawy o VAT oraz art. 117 o.p. rozwiązanie solidarnej odpowiedzialności pełnomocnika wiązać należy z próbą utrudnienia lub eliminacji działania poprzez tzw. słupy. Jest to zabieg słuszny i nie budzi wątpliwości uzasadnienie wprowadzenia takiego rozwiązania. Warto jednak zwrócić uwagę na bardzo nieczytelny art. 96 ust. 4c ustawy o VAT stanowiący o ograniczeniu odpowiedzialności. Wprowadzenie takiego przepisu jest bardzo ważne, ale trudne. Z uwagi na brzmienie wspomnianego przepisu należy wyrazić pogląd o konieczności stosowania wykładni zawężającej zakres podmiotowy i przedmiotowy okoliczności opisanej jako “uczestnictwo podmiotu dokonującego sprzedaży w nierzetelnym rozliczeniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej”.