Zwrot dotacji a (nie)ograniczone uznanie administracyjne starosty

Elementem systemu finansów publicznych są fundusze celowe. Gospodarka finansowa funduszy celowych ma swoją specyfikę, aczkolwiek ich powołanie wiąże się z wyodrębnieniem określonego zadania publicznego, którego wykonanie wiąże się z kolei z wykorzystaniem określonych źródeł finansowania.

Przykładem wyodrębnionego zadania może być promocja zatrudnienia, łagodzenie skutków bezrobocia oraz aktywizacja zawodowa. Formy wykonania wspomnianego zadania mogą być różne, aczkolwiek zdarza się, że przyznane beneficjentowi środki są wykorzystane nieprawidłowo albo świadczenie wypłacone okazuje się nienależnym.

W finansach publicznych mamy podstawową zasadę, że środki wypłacone nienależnie lub wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają zwrotowi. Rzecz jednak również w tym, iż czasami zwrot jest obiektywnie niemożliwy lub wysoce utrudniony (np. z uwagi na koszty egzekucji). W takiej sytuacji ustawodawca wprowadza instytucję uznania administracyjnego. W uproszczeniu można przyjąć, że organ administracji publicznej, po stwierdzeniu istnienia przesłanek, może wydać rozstrzygnięcie sprowadzające się do ulgi dla zobowiązanego (ulgi w poborze). Ulga może przebrać postać całkowitego lub częściowego umorzenia należności lub np. rozłożenia płatności na raty albo odroczenia terminu płatności.

Przykładem takiego rozwiązania jest art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Uprawniono w nim starostę do odroczenia terminu płatności lub rozłożenia płatności na raty albo – po zaciągnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy – do umorzenie całości lub części należności. Warunkiem skorzystania z uprawnienia jest spełnienie jednego z wymienionych w ustawie warunków, sprowadzających się do okoliczności obiektywnie wskazujących na niecelowość bezwzględnego żądania zwrotu udzielonych środków.

Innymi słowy, na podstawie art 76 ust. 7 ww. ustawy starosta, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie spełnienia jednej z przesłanek, ma możliwość udzielenia tzw. ulgi w poborze (odroczenie, rozłożenie na raty, umorzenie).

W dniu 26 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznawał skargę sprowadzającą się do problemu, czy starosta może odmówić ulgi w poborze pomimo, że spełniona jest jedna z przesłanek umożliwiająca staroście udzielenie takiej ulgi. Sąd administracyjny, zupełnie słusznie, przyjął, że możliwość udzielenie ulgi w poborze nie oznacza, że starosta może jej odmówić. Oznacza, że starosta musi udzielić takiej ulgi, a w ramach uznania administracyjnego może jedynie wybrać jej formę. Podsumowując, uznanie administracyjne ma charakter ograniczony i w przypadkach takich jak powyżej sprowadza się do wyboru formy udzielonej ulgi, bez możliwości jednak jej odmowy.